สิงหา ลาวา

ถ้าหากทฤษฎีสัมพันธภาพหรือ E = MC² เป็นการค้นพบที่สำคัญของนักวิทยาศาสตร์ที่สำคัญที่สุดคนหนึ่งของโลกอย่างอัลเบิค ไอร์สไตร์แล้วหละก็  ทฤษฎีมูลค่าส่วนเกิน หรือ  surplus value ก็ถือเป็นการค้นพบอันยิ่งใหญ่ของ คาร์ล มาร์ค ที่ชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างมูลค่าของสินค้าที่คนงานผลิตได้กับมูลค่าหรือค่าจ้างของคนงาน  นำไปสู่การเข้าใจการทำนาบนหลังคนหรือการขูดรีดของระบบทุนนิยมเช่นกัน  ระบบที่ทำให้ดูเหมือนว่าคนงานหรือชนชั้นที่ไม่มีปัจจัยการผลิตมีเสรีภาพมากกว่าทาสที่ถูกบังคับขูดรีดโดยตรงในระบบทาสหรือชาวนาที่ถูกขูดรีดผลผลิตส่วนเกินในรูปของส่วยโดยตรงในระบบศักดินา  บทความนี้จึงชวนกันมาทำความเข้าใจ มูลค่าส่วนเกิน ที่เป็นข้อค้นพบของ มาร์ค เพื่อทำให้เราเห็นว่า ไม่ว่ายามไหนระบบทุนนิยมก็มีปัญหา มีการขูดรีด ไม่ว่านายทุนไหนๆ ทุนอุตสาหกรรม ทุนบริการอย่างทุนสื่อสาร ทุนธนาคาร ทุนประกันภัย ทุนท้องถิ่น ทุนชาติหรือทุนข้ามชาติ ฯลฯ ก็สามานย์ด้วยกันทั้งนั้น ไม่มีการเลือกที่รักมักที่ชังอย่างที่ พันธมิตรฯเคยอธิบาย

มูลค่าคืออะไร? มูลค่ามี 2 ชนิดคือมูลค่าใช้สอย(use value)ที่ทำให้สินค้านั้นมีประโยชน์สนองความต้องการของมนุษย์  กับมูลค่าแลกเปลี่ยน จากการที่สินค้าสามารถแลกเปลี่ยนกันได้ คือการเอาสินค้าที่มีมูลค่าใช้สอยมาแลกเปลี่ยนกันได้  และมาร์ค ก็มองว่า การที่สินค้าต่างชนิดสามารถแลกเปลี่ยนกันได้ก็เพราะมันเป็นผลผลิตของแรงงานมันมีแรงงานอยู่ในสินค้านั้น  แม้จะเป็นแรงงานต่างชนิดกันแต่สุดท้ายก็ถือเป็นแรงงานมนุษย์ทั่วไปจึงสามารถเทียบเคียงกันได้โดยใช้ปริมาณแรงงานที่อยู่ในนั้น  และทำให้มูลค่าแลกเปลี่ยนต่างจากมูลค่าใช้สอยบางชนิดที่ไม่มีมูลค่าแลกเปลี่ยนอย่าง อากาศ เพราะไม่มีแรงงานอยู่ในสินค้านั้น  ดังนั้นมูลค่าของมาร์คจึงจำกัดไปที่มูลค่าแลกเปลี่ยนที่เท่ากับปริมาณแรงงานหรือระยะเวลาการใช้แรงงาน  วิธีวัดมูลค่าที่ง่ายก็คือเทียบกับมูลค่าเงิน

มาร์ค ยังบอกอีกว่าพลังแรงงานหรือราคาของแรงงานก็เป็นสินค้าชนิดหนึ่ง  ซึ่งเป็นพลังความสามารถที่จะทำงานได้ของแรงงาน  เหมือนกับสินค้าชนิดอื่นพลังดังกล่าวจึงมีมูลค่าเท่ากับปริมาณแรงงานที่ต้องการเพื่อผลิตพลังที่จะทำงาน  อาจโดยการกินอาหาร ปัจจัย 4 และการศึกษา เป็นต้น พลังแรงงานจึงมีมูลค่าเท่ากับค่าผลิตสิ่งเหล่านี้เมื่อคิดเป็นปริมาณแรงงาน  ทำให้อย่างน้อยที่สุดแล้วมูลค่าของพลังแรงงานก็จะเท่ากับค่าพอยังชีพของแรงงานและครอบครัว

ดังนั้นเมื่อมูลค่าของพลังแรงงานเป็นเท่าใดนายทุนก็จะจ่ายค่าจ้างหรือราคาของแรงงานเท่านั้น พลังตรงนี้เมื่อนายทุนซื้อมาแล้วก็เป็นสิทธิของนายทุนที่จะใช้ได้ตามใจชอบจึงนำไปผลิตสินค้า ทำให้พลังแรงงาน ค่าจ้างหรือราคาของแรงงานจึงเป็นสิ่งเดียวกัน  แต่สิ่งสำคัญที่มาร์ค ค้นพบคือ  ตัวพลังแรงงานของคนงานนี้แหละมันมีลักษณะพิเศษ คือมันสามารถก่อให้เกิดมูลค่าได้มากกว่ามูลค่าของตัวเอง  ทำให้สินค้าที่ถูกผลิตออกมาได้นั้นมีมูลค่ามากกว่ามูลค่าพลังแรงงานหรือราคาของแรงงาน(ค่าจ้าง)หรือค่าพอยังชีพของแรงงานและครอบครัว  ความแตกต่างตรงนี้คือ มูลค่าส่วนเกิน นั่นเอง

แต่ทำไมคนงานไม่รู้ตัว? ก็เพราะนายทุนเขาไม่ได้ซื้องานของคนงานที่มีค่าเท่ากับมูลค่าพลังแรงงานบวกกับมูลค่าส่วนเกินที่เกิดจากใช้พลังแรงงานของคนงาน  กลับซื้อแต่พลังแรงงานที่จ่ายมาในรูปค่าจ้างหรือราคาแรงงานซึ่งเท่ากับปริมาณแรงงานที่ต้องการเพื่อผลิตพลังที่จะทำงานหรือเท่ากับค่าพอยังชีพของแรงงานและครอบครัวนั้น

ดังนั้นภายใต้ระบบทุนนิยมนั้นมูลค่าพลังแรงงานหรือค่าจ้างหรือราคาของแรงงานที่ได้รับกันอยู่นั้นถูกทำให้เหมือนกับว่ามันเป็นราคาของงานที่คนงานได้สร้างขึ้น  ยกตัวอย่างคือ คนงานส่วนใหญ่ที่ทำงาน 8 ชั่วโมงต่อวัน สามารถผลิตมูลค่าออกมาได้ 1,000 บาท  แต่ถ้าคนงานได้ค่าจ้าง 300 บาทต่อวัน(ซึ่งเป็นค่าพอยังชีพของแรงงานและครอบครัวแรงงานนั้น) เงิน  700 บาท ก็จะกลายเป็นมูลค่าส่วนเกินไป  แต่เรากลับเห็นว่าเงิน 300 บาทนั้นเป็นราคาของงานที่เขาได้สร้างขึ้นตลอด 8 ชั่วโมงไป  ทำให้ดูราวกับว่าคนงานคนนั้นได้เอางานของเขาที่ทำในเวลา 8 ชั่วโมง ไปขายให้กับนายทุนในราคาเพียง 300 บาท ซึ่งคนส่วนใหญ่ก็จะคิดเช่นนี้

ทั้งๆที่ค่าจ้างไม่เท่ากับราคาของงาน  แต่ทำไมเรากลับมองว่ามันเป็นราคาของงาน ? เพราะว่าโดยปกตินายทุนซื้อแรงงานมาก็เพื่อเอามาใช้  คือใช้คนงานทำงานก็เพื่อให้ได้มูลค่าส่วนเกิน  ซึ่งนายทุนจะถือว่าได้ซื้อแรงงานของคนงานมาก็ต่อเมื่อคนงานได้ทำงาน 8 ชั่วโมงแล้ว  ซึ่งเงิน 300 บาทที่ได้จ่ายเป็นค่าจ้างกับคนงานนั้นก็เป็นค่าตอบแทนที่คนงานทำให้ 8 ชั่วโมง  เท่ากับเป็นราคาของงาน 8 ชั่วโมงนั่นเอง  เช่นเดียวกันทางด้านคนงาน ถ้าจะขายแรงงานให้กับนายทุนก็ต้องทำงาน 8 ชั่วโมงให้กับเขา จึงได้ค่าจ้าง 300 บาท  ทำให้คนงานเห็นว่านั่นมันเป็นราคาของงาน 8 ชั่วโมง(ทั้งที่ดูแล้วคนงานจะสร้างมูลค่า 300 บาท จากการใช้พลังแรงงานในกรณีนี้ก็น่าจะเวลาทำงานที่ไม่เกิน 4 ชั่วโมงต่อวันเท่านั้น)

แต่โดยความจริงแล้วเริ่มแรกก่อนที่คนงานจะทำงาน  แรงงานก็ได้ถูกซื้อไปแล้ว  คือเนื่องจากนายทุนได้ซื้อแรงงานของคนงานมาแล้ว  จึงสามารถทำให้คนงานทำงานได้ 8 ชั่วโมงได้  แต่เรากลับมองไม่เห็นเช่นนั้นนั่นเอง  อีกทั้งด้วยเหตุที่ตอนที่ขายแรงงานนั้นคนงานก็ยังไม่ได้รับค่าจ้างทันที  แต่จะได้รับก็ต่อเมื่อได้ทำงานเหล่านั้นเสร็จแล้ว  จึงทำให้ค่าจ้างเป็นราคางานที่ได้ทำไป  ยิ่งเมื่อเราเห็นว่าค่าจ้างเปลี่ยนแปลงไปตามชั่วโมงการทำงานยิ่งทำให้เรามองเห็นราวกับว่าค่าจ้างเป็นราคางาน

ด้วยเห็นที่เราเห็นว่าค่าจ้างเป็นเหมือนราคาของงานแทนที่จะเป็นราคาของแรงงานนี้เองนับเป็นลักษณะพิเศษของค่าจ้าง  ผลของมันจึงเป็นการปิดบังการที่นายทุนขูดรีดคนงาน  คือการที่คนงานทำงาน 8 ชั่วโมงได้ค่าจ้าง 300 บาท ในความเป็นจริงคือ 8 ชั่วโมงนั่นคนงานสร้างมูลค่าขึ้นมา 1,000 บาท  แต่กลับต้องมอบมูลค่าส่วนเกินให้นายทุนไปฟรีๆ 700 บาท  ซึ่งเราเห็นเพียงว่าเงิน 300 บาท เป็นราคาของงาน 8 ชั่วโมง  ที่คนงานเอางาน 8 ชั่วโมงราคา 300 บาท มอบให้นายทุนเสร็จนายทุนก็จ่ายค่าตอบแทนไปเป็นค่าจ้าง  ซึ่งดูเหมือนไม่มีใครได้เปรียบเสียเปรียบ เหมือนเป็นการซื้อขายสินค้าทั่วไปไม่เกี่ยวกับการขูดรีดในการซื้อขายแรงงาน 

ด้วยเหตุนี้ไม่ว่ายามไหนหรือนายทุนประเภทไหนๆ นายทุนก็เอาเปรียบตลอดเวลา  ไม่มีทุนสามานย์หรือทุนเทวดาอย่างที่พันธมิตรเคยพยายามเบี่ยงเบน  เมื่อถามว่าวิกฤติเศรษฐกิจใครแบกรับภาระมากกว่ากัน ?  คำตอบไม่ว่ายามไหนคนงานหรือชนชั้นกรรมชีพก็แบกรับพวกที่ทำนาบนหลังไว้อยู่ตลอดเวลา เพราะปัญหามันอยู่ที่ระบบ  ไม่ใช่อย่างที่รัฐบาลทุนนิยมอภิสิทธิพยายามเบี่ยงเบนว่าการลุกขึ้นสู้ของคนงานในยามวิกฤติเศรษฐกิจเกิดจากความไม่เขาใจกันเท่านั้นนั่นเอง